Een bijzondere vorm van latex verslaving

 

Een klinische les

 

 

 

De vele buitenlanders die de laatste jaren in ons land zijn komen wonen, zijn een verrijking  voor onze cultuur. De andere vormen van muziek en kledij en niet te vergeten, hun vaak bijzonder lekkere keuken, hebben het leven hier kleurrijker gemaakt.

Ook binnen de psychiatrie hebben wij toenemend te maken met andere culturen. Wij hebben geleerd allerlei symptomen anders te moeten duiden. Zo weten wij nu dat djins en winti geen uitingen zijn van schizofrenie, maar zingevende elementen uit een andere cultuur.

Toch is het bij de behandeling van asielzoekers, mensen die hier nog maar net zijn, en geen Nederlands spreken, vaak spoorzoeken om vreemd gedrag op juiste waarde te schatten.
Hoe het internet hierbij een hulp kan zijn, illustreert de volgende casus.

 Op de psychiatrische polikliniek van het GGZ centrum werd de volgende patiënte aangemeld : een vrouw van 38 jaar afkomstig uit de Kaukasus werd verwezen vanwege haar vreemde gedrag. Het ging om een juriste die gevlucht was uit  haar land, nadat haar man en zoon verdwenen waren, en waarschijnlijk omgekomen in het geweld. Zij was op de vlucht geslagen met een paar familieleden. Zij zwierven maanden door verschillende landen voor het hen lukte om naar Nederland te vluchten.

Patiënte viel in het AZC al snel op door haar vreemde gedrag : zij at waar zij kon latex keukenhandschoenen. Haar familieleden, die van dit gedrag niets begrepen, verborgen deze latexproducten zoveel mogelijk, maar ze stal ze zelfs uit winkels. Was er werkelijk niets te vinden, dan kauwde  ze op elastiekjes, die ze stukje bij beetje verorberde.

 Wij zagen een het contact afwerende vrouw. Ze werd door haar familieleden gebracht. Ze kon alleen met ons spreken via een Russische tolk, maar dat mocht absoluut geen Rus zijn, want dan zou ze niet spreken. Russen waren niet te vertrouwen, en zouden haar ook hier nog kwaad kunnen doen. Zo maakte ze ons ‘met handen en voeten’ duidelijk. Het lukte het tolkencentrum om een Russisch sprekende Nederlander te vinden. Ook toen sprak ze weinig. Ze zei ook deze man niet te vertrouwen. Ze was afwezig, en emotioneel vlak. Ze had geen verklaring voor haar vreemde gedrag ten aanzien van de ‘latex-verslaving’. Ze leek zich er ook helemaal niet druk om te maken en vond het zelf niet vreemd. Ze sliep slecht en had veel nachtmerries. 

Het gesprek leverde niet veel diagnostische aanknopingspunten op. De differentiaal diagnose leverde problemen op. Er waren aanwijzingen voor een depressie, misschien een bijzondere vorm van de obsessief-compulsieve stoornis, zelfs voor een waanstoornis. Het was immers een academica met bizar gedrag die daar geheel onverschillig voor leek te zijn. Maar een diagnose die dit beeld bevredigend verklaarde vonden we niet.  Wij besloten voorlopig met een de werkdiagnose : “ posttraumatische stress stoornis”  (ptss ) te werken en gaven haar een recept topiramate mee. Dit is een vaak afdoend middel tegen nachtmerries en herbelevingen, de kernsymptomen van ptss.

We besloten om het probleem in te brengen in één van de internet discussie groepen voor medici. Dat bracht heel snel de oplossing voor dit diagnostische probleem  : diverse, vooral Amerikaanse, collega’s reageerden direct met vergelijkbare verhalen over mensen die aarde eten1,2  of gras, of stijfsel. Of die voortdurend met stenen, of ijsblokjes in hun mond lopen. Dit wonderlijke gedrag bleek een uiting van een ernstige ferriprive anemie. Dit is een bloedarmoede als gevolg van ijzergebrek. Een typisch geval van Pica, meenden zij. Zij kwamen deze afwijking nog wel eens tegen bij zwangere vrouwen3,4, maar ook wel bij dialyse patiënten.5

Er werd direct een Hb bepaald : 4.5 mmol/l bij een Ht van 0,24 : uitingen van een ernstige bloedarmoede. De ferritine, een maat voor de ijzervoorraad in het lichaam,  was met minder dan 1 uG/l onmeetbaar, een ernstig gebrek. Vit  B12 en foliumzuur waren normaal.
Patiënte werd ingesteld op ferrofumaraat  (‘staaltabletten’ ) en na zes weken -  het Hb was nu 7,3 en de bloedarmoede dus verdwenen - was de latexverslaving over. Patiënte was ook weer normaal toegankelijk, niet meer achterdochtig,  en reageerde op het niveau dat van een academica verwacht kan worden.
De psychiatrische diagnose werd gehandhaafd op ptss. De topiramate had op een dosis van 200 mg per dag voldoende effect op de nachtmerries.

 Pica, afgeleid van Pica pica, ofwel de ekster, staat voor het eten of in de mond houden van vreemde (meestal nonnutritieve) materialen. Dit beeld is in ons land, buiten de zorg voor verstandelijke gehandicapten, niet meer zo bekend. Geen van de collega’s die ik dit geval voorlegde, herkende het beeld. In arme landen daarentegen, komt het nog regelmatig voor. Het is dan bv. door het eten van verontreinigde grond, oorzaak van infecties, zoals bilharzia of, opvallend vaak vermeld, loodintoxicaties.6,7
Pica komt ook voor bij kinderen met anemie, zoals bv bij de sikkelcel anemie.8  Pica zonder anemie wordt beschreven in de kinderpsychiatrie. Daar komt dit gedrag voor bij kinderen die te veel alleen gelaten zijn door hun moeder of andere bekende verzorgers, een overdrachtelijk gedepriveerde situatie.

Overigens komt het eten van vreemde voorwerpen ook in de psychiatrie voor, al is het zeldzaam, en vrijwel uitsluitend bij schizofrenie. Zo herinner ik mij nog goed de verbijsterende röntgen foto van een patiënt met schizofrenie, die ik tijdens mijn opleiding in de dienst zag, omdat hij verteld had dat hij een sleutelbos had ingeslikt. Ik kon het me niet voorstellen, maar besloot hem toch maar serieus te nemen. Zijn verklaring hiervoor was dat zijn psychiater hem had verteld dat hij zich wat meer open moest stellen voor de behandeling. Uit Engeland komt het verhaal over een schizofrene vrouw bij wie in de maag voor 175,32 engelse pond aan kleingeld werd gevonden.9

 Kortom,  buitenlanders brengen niet alleen plezierige zaken naar ons land, ze brengen soms ook voor ons vrijwel uitgestorven ziekten met zich mee. Gaat dit gepaard met afwijkend gedrag, dan krijgt de psychiater hier mee te maken. Valt het gedrag niet te rijmen met onze diagnostiek, dan kan het van belang zijn om de mogelijkheid te hebben om in het buitenland te rade te gaan. Het internet maakt dit voor een ieder gemakkelijk bereikbaar.  

Zo krimpt de wereld steeds verder.

 

 

Dhr. C. F. Aalbersberg

Psychiater  

email : aalbe006@wxs.nl

 


 

 1

Geophagy, iron status and anaemia among primary school children in Western Kenya.

 
Geissler PW, Mwaniki DL, Thiong'o F, Michaelsen KF, Friis H.
Trop Med Int Health. 1998 Jul;3(7):529‑34.

 

 2

Geophagy (soil consumption) and iron supplementation in Uganda.

Abrahams PW.
Trop Med Int Health. 1997 Jul;2(7):617‑23.

 

3

Pica in pregnant women in Zaria, Nigeria.

Sule S, Madugu HN.
Niger J Med. 2001 Jan‑Mar;10(1):25‑7.

 

4

Pica practices of pregnant women are associated with lower maternal hemoglobin level at delivery.

Rainville AJ.
J Am Diet Assoc. 1998 Mar;98(3):293‑6.

 

5

Reported pica behavior in a sample of incident dialysis patients.

Ward P, Kutner NG.
J Ren Nutr. 1999 Jan;9(1):14‑20.

 

6

Low‑level lead exposure and blood lead levels in children: a cross‑sectional survey.

Khan A H, Khan A, Ghani F, Khurshid M.
Arch Environ Health. 2001 Nov‑Dec;56(6):501‑5.

 

7

Lead poisoning in new immigrant children from the mainland of China.

Ling S, Chow C, Chan A, Tse K, Mok K, Ng S.
Chin Med J (Engl). 2002 Jan;115(1):17‑20.

 

8

Characterization of pica prevalence among patients with sickle cell disease.

Ivascu NS, Sarnaik S, McCrae J, Whitten‑Shurney W, Thomas R, Bond S.
Arch Pediatr Adolesc Med. 2001 Nov;155(11):1243‑7.

 

9

An unusual case of pica.

Beecroft N, Bach L, Tunstall N, Howard R.
Int J Geriatr Psychiatry.
1998 Sep;13(9):638‑41.